النَّدامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ
وقتى عذاب را ديدند پشيمانى خود را از همديگر مخفى كردند تا هيچكدام بر حال ديگرى اطّلاع پيدا نكند .
روايت شده كه آنان در آتش ندامت و پشيمانى را پنهان مىكنند آنگاه كه ولىّ خدا را مىبينند پس گفته شد : يا رسول اللّه پنهان داشتن پشيمانى و ندامت چه فايدهاى به حال آنها دارد در حالى كه آنها در عذاب هستند ؟ فرمود : شماتت دشمنان را خوش ندارند . « 1 »
وَ جَعَلْنَا الْأَغْلالَ
آوردن لفظ ماضى در اين افعال به جهت تحقّق وقوع آن است يا براى اشاره به اين است كه اين حادثه و مجادله نسبت به محمّد صلّى اللّه عليه و آله واقع شده است .
فِي أَعْناقِ الَّذِينَ كَفَرُوا
آوردن اسم ظاهر به جاى ضمير (
الَّذِينَ كَفَرُوا
) جهت اشعار به علّت حكم و اظهار ذمّ ديگرى براى آنهاست يعنى در گردن اينهايى كه كافر شدند زنجيرها نهاديم .
هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ
آيا جزاى عمل آنها ، جز اين است ؟
و اين جزاى عمل آنهاست ، جمله حاليّه است به تقدير قول ، يا مستأنفه و جواب سؤال مقدّر است گويا كه گفته شده : چرا غل و زنجير در گردن آنان گذاشته مىشود ؟
پس فرمود : به آنان جزا داده نمىشود مگر به آنچه كه عمل مىكردند و لكن اين معناى را به صورت استفهام ادا كرد تا نفى
هامش
( 1 ) صافى : ج 4 ، ص 222 . تفسير قمى : ج 2 ، ص 203 . برهان : ج 3 ، ص 352 .