وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَواتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ
به جاى آن دو باغ ، دو باغ ديگر به آنها داديم كه بار درختانش تلخ و ترش و بدطعم و شور و گز و اندكى درخت سدر بود .
بعضى گفتهاند : مقصود امّ غيلان است . « 1 »
وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ
و چون ميوه سدر خوردنى است آن را به اندك بودن توصيف كرد ، جهت استهزاى آنان اين دو گونه درختان ( شوره گز و سدر ) را هم باغ ناميد .
ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا
اين جزاى آنانست بدان جهت كه كافر شدند .
پس آگاه باشيد اى امّت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و به نعمت نبوّت و ولايت كفر نورزيد كه آن دو مانند دو باغ هستند كه به راست و چپ شما احاطه كردهاند و نيز به نعمت صفحهى نفس عمّاله و علّامه كافر نشويد ، به نعمت اسلام كه با بيعت عامّ نبوى حاصل مىشود و به نعمت ايمان كه با بيعت خاصّ و لوى حاصل مىگردد كافر نشويد و نيز به نعمت احكام شريعت قالبى و به نعمت آثار طريقهى قلبى كافر نشويد .
وَ هَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ
لفظ « نجازى » و لفظ « كفور » با نصب خوانده شده و لفظ « يجازى » با ياء به صورت مجهول و « كفور » با رفع خوانده شده است .
وَ جَعَلْنا بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ الْقُرَى الَّتِي بارَكْنا فِيها
مقصود از سرزمينهايى كه مىفرمايد مبارك گردانيديم بلاد شام ، يا به قول
هامش
( 1 ) تفسير صافى : ج 4 ، ص 216 .