گفتگو و اختصام دارند عظيم و بزرگ است ، گويا كه براى بشر ممكن نيست علم به آن جدال و مخاصمه آنها پيدا كند در حالى كه من بهوسيله وحى خدا بر مقام و كلام آنها آگاه شدهام .
إِنْ يُوحى إِلَيَّ إِلَّا أَنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ
لفظ « انّما » با فتحهى همزه خوانده شده ، بتقدير لام ؛ يا با قرار دادن جمله در جاى مرفوع لفظ « يوحى » .
و ابن عبّاس از نبىّ صلّى اللّه عليه و آله روايت كرده كه فرمود : پروردگارم به من گفته : آيا مىدانى كه ملاء اعلى و فرشتگان در چه چيز بحث و گفتگو مىكنند ؟ گفتم : نه . گفت : بحث و اختصام آنها در كفّارهها و درجهها است ، امّا كفّارهها عبارتند از كامل كردن وضو در صبحهاى سرد ، قدم برداشتن به جماعتها ، انتظار نماز بعد از نماز . و امّا درجهها عبارتند از افشاى سلام ، اطعام طعام و نماز در شب در حالى كه مردم خواب هستند . « 1 » بنابراين اين كلام بنا بر حكايت است به تقدير محذوف ، گويا كه گفته شده : پروردگار من به من گفته : آيا مىدانى ملأ اعلى در چه چيز بحث و گفتگو مىكنند ؟ گفتم : نمىدانم . « لا علم لى . . . تا آخر » در خبر معراج مضمون اين خبر ذكر شده ، « 2 » و ممكن است مقصود از نبأ عظيم خبر آفرينش آدم باشد ، كه در اين صورت معناى قول خدا :
« ما كانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلى إِذْ يَخْتَصِمُونَ »
اين باشد كه در آفرينش آدم عليه السّلام بحث و گفتگو و مجادله مىكنند و آيه بعدى
هامش
( 1 ) صافى : ج 4 ، ص 309 . مجمع البيان : ج 7 و 8 ، ص 485 .
( 2 ) تفسير قمى : ج 2 ، ص 243 .