نيست جز آنكه مقامى معيّن و معلوم دارند ، اين سخن ملايكه است در ردّ بر عبادتكنندگانشان .
و جمله حاليّه به تقدير قول يا معطوفه است ، معناى آن اين است كه ملايكه مىگويند : هر يك از ما در مقام بندگى خدا مقامى معيّن و معلوم دارد .
و بعضى گفتهاند : اين سخن قول جبرئيل عليه السّلام به نبىّ صلّى اللّه عليه و آله است .
و از امام صادق عليه السّلام آمده است كه فرمود : اين آيه درباره ائمّه و اوصيا از آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله نازل شده است و معناى آن اين است كه هر يك از ما در عبوديّت مقام خاصّى دارد كه از آن فراتر نمىرويم ، پس چگونه ما مىتوانيم معبود بشويم و مراقب عبادتكنندگانمان باشيم و حافظ و يارىدهنده آنها باشيم ؟ ! « 1 »
وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ
ما همه به عبادت و خدمت حقّ صف بستهايم ، نه آنكه بندگان براى ما صف ببندند .
وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ
و ما تسبيحكنندگان خدا هستيم ، نه اين كه جائز باشد كسى ما را تسبيح كند .
از امام صادق عليه السّلام آمده است : ما نورهايى بوديم در اطراف عرش صف بسته و تسبيح مىكرديم ، اهل آسمان به سبب تسبيح ما تسبيح مىگفتند تا آنكه به زمين هبوط كرديم و تسبيح گفتيم ، پس اهل زمين با تسبيح ما تسبيح گفتند ، ما هستيم صف بستگان و ما هستيم تسبيحگويان . « 2 »
وَ إِنْ كانُوا لَيَقُولُونَ
مشركين هم اگر چه چنين مىگفتند كه :
هامش
( 1 ) تفسير صافى : ج 4 ، ص 286 .
( 2 ) تأويل الآيات الظّاهرة : ص 487 .