پس اگر گوش دادن و اشتغال به آن از جهت عقلانىاش باشد آن حديث صحيح عقلانى مىشود اگر چه صورت آن صورت باطل و گناه باشد ، اگر استماع و اشتغال به آن از جهت شيطانىاش باشد آن لهو حديث است اگر چه صورتش صورت قرآن و اخبار معصومين باشد .
مقصود خداى تعالى اين است كه قرآن و آيات آن هدايت و رحمت براى نيكوكاران و گمراهى و نقمت براى بدكاران است ، ليكن خداوند از اين عبارت عدول نمود تا قرآن را از نسبت گمراه كردن و نقمت تنزيه كرده و تصريح نمايد به اينكه گمراهى و نقمت جز از جانب خودشان نيست ، كه آنان با بدى استعداد و كارشان بهوسيله قرآن كه هدايت از جانب خدا است گمراه مىشوند ، قرآن در گوشهايشان مانند افسانه حديث لهو مىشود .
لِيُضِلَّ
و لفظ
لِيُضِلَّ
با فتحهى ياء و ضمّهى آن خوانده شده ، لام مانند لام در
لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً
است ، يا لامى كه براى علّت غائى داخل مىشود .
زيرا بعضى از مردم به ملاهى مشغول مىشوند در حالى كه مقصودشان گمراهى يا گمراه كردن نيست ، يا مقصودش هدايت يافتن است ، ولى گمراه مىكند و گمراه مىشود بدون آنكه خودش بفهمد و بعضى از مردم به قصد گمراه كردن مشغول ملاهى مىشوند ، مانند كسى كه تحصيل علم مىكند تا شريعت را فاسد سازد .
عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ
بدون علم و با اشترا مردم را گمراه مىكند ، يا نمىداند كه اشترا مذكور گمراهى و گمراه كردن است ، يا علم به