رفته است زنده مىگرداند ، قوائى كه پس از مرگ زمين و حيات انسانى در زمستان و هنگام كودكى و بعد از آن تا زمان بيعت با يكى از دو بيعت عامّ يا خاصّ باقى مىماند .
وَ كَذلِكَ
مثل خارج ساختن زنده از مرده ، خارج ساختن مرده از زنده و خارج ساختن گياه از زمين به سبب فرستادن باران بر آن .
تُخْرَجُونَ
در نفخهى دوّم خارج مىشويد ، يا مقصود اين است كه در حال خروج هستيد از ابتداى انعقاد نطفهى شما و اوّلين مادّهى شما ، چون خداى تعالى دائما از همان ابتداى انعقاد نطفه در رحم آن به آن و لحظه به لحظه پنهانىهاى بالقوّهى نطفه را به ظهور و فعليّت خارج مىسازد ، يا مانند احياء زمين كه گياه و قواى پنهانى آن خارج مىشود شما نيز خارج مىشويد و لفظ
تُخْرَجُونَ
به صورت مجهول و معلوم از ثلاثى مجرّد خوانده شده .
و از امام كاظم عليه السّلام بيانى در يك وجه از وجوه آيه در قول خدا :
يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها
وارد شده است كه فرمود : چنين نيست كه خداوند زمين را با باران زنده كند و ليكن خداوند مردانى را مىفرستد كه عدالت را زنده مىكنند ، پس زنده شدن زمين جهت احياى عدل و اقامهى حدّ مفيدتر و نافعتر از باران چهل روز است « 1 » .
وَ مِنْ آياتِهِ
عطف بر جملهى
يُخْرِجُ الْحَيَّ
است ، كه آن در معنى اين است كه بگويد : ( من آياته أن يخرج الحى من الميت ) .
هامش
( 1 ) . صافى : ج 4 ، ص 129 . كافى : ج 7 ، ص 174 ، ح 2 .