أَنْ خَلَقَكُمْ
مِنْ تُرابٍ
از آيات خدا اين است كه شما را از خاك آفريد ، باعتبار اينكه پدر شما آدم را از خاك آفريد ، يا باعتبار اينكه مادّهى شما را از چيزى خلق كرد كه از خاك حاصل مىشود و خاك بر آن غلبه دارد .
ثُمَّ إِذا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ
سپس شما بشرى مىشويد كه حركت مىكنيد ، درحالىكه براى زمين حركت و قدرت بر حركت نيست .
بدان كه انسان موجودى است داراى علم و اراده و قدرت و اختيار ، استعداد تصرّف در دو ملكوت و تسخير اهل آن دو ملكوت ، همچنين داراى استعداد ترقّى از اين عالم و حركت به سوى آسمان و به سوى عوالم ارواح و اين انسان از عناصرى آفريده شده كه داراى شعور و قدرت و اختيار نيستند و بعلاوه ، آنچه كه در مادّهى انسان غالب است آب و زمين است كه پستترين عناصر است .
پس در آفرينش انسان آيات و نشانههاى متعدّدى است كه دلالت بر علم و قدرت و حكمت و احاطه و تدبير خداى تعالى مىكند و دلالت مىكند بر اينكه افعال خدا منوط به غايات بيشمار و پايدار است ، نيز دلالت مىكند بر تصرّف او در عالم ارواح و عالم طبع به نحوى كه ادراك كيفيّت تصرّف و آميختن قواى روحانى را با قواى زمينى ممكن نيست .
و اين آميختگى طورى صورت مىگيرد كه تمييز و جدايى بين آن دو ممكن نيست تا جايى كه بر بسيارى مشتبه مىشود كه قواى روحانى جز قواى جسمانى نيست تا آنجا كه گفتهاند : نفس