نمىگردد .
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
عطف بر
مَنْ جاهَدَ
. . .
تا آخر است به نحو عطف تفصيل بر اجمال و رفع توهّمى است كه از قول خدا :
فَإِنَّما يُجاهِدُ لِنَفْسِهِ
ناشى مىشود ، گويا اين توهّم پيش مىآيد كه اگر كوششكننده فايدهاى كوشش خود را مىبرد و از جانب خدا هيچ التفات و فعلى نسبت به او صورت نمىگيرد ، پس خدا براى او چه مىكند ؟
خداى تعالى مىفرمايد : هر كس مجاهده و كوشش كند و ايمان بياورد و عمل صالح انجام دهد ما سيّئات و گناهان آنان را زائل مىكنيم و پاداش آنان را به بهترين وجه مىدهيم .
آنچه كه مقتضى و موافق با مقابله و مقصود است اين است كه گفته شود : [ هر كس مىنشيند و از كوشش در راه خدا باز مىايستد بر ضرر خودش تمام مىشود ] در حالى كه اين مقابله را ذكر نكرد و همچنين مقابل
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
را نيز ( ذكر نكرد ) .
زيرا مقتضاى مقام و مقابله اين بود كه بگويد : ( و الذين كفروا و عملوا السيئات لنجزينهم جهنم ) عدم ذكر طرف مقابل به جهت عدم اعتنا به كفّار و ذكر آنانست و از سوى ديگر حكم آنان با مقايسه و مقابله معلوم مىشود و احتياجى به ذكر آنان نيست .
و نيز قول خداى تعالى :
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ
. . . تا آخر و قول خداى تعالى :
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا
. . . تا آخر موجب بىنيازى از ذكر كفّار در مقابل مؤمنين است ، گويا كه شأن مؤمنين بالاتر و برتر از آن است كه منافقين و كفّار در مقابل و مقارن با آنان ذكر شوند .