حجامتگر مىسپارد تا براى حجامت و عمل جرّاحى اقدام كند و اين امتحان گاهى با تكاليف بدنى و مالى است و گاهى با مصيبتها در انفس و اموال و گاهى با اذيّت و آزار مردم ، مانند ناسزا گفتن ، كتك ، تبعيد و قتل .
وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
و ما البتّه كسانى را هم كه پيش از آنان بودند مورد امتحان و آزمايش قرار داديم ، كسانى كه مدّعى ايمان عامّ با بيعت نبوى يا مدّعى ايمان خاصّ با بيعت خاصّ ولوى بودند .
اين جمله حاليّه است ، لام لام قسم است .
فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا
تا بدان سبب آنان را امتحان كرديم تا خداوند بداند راستگويان و دروغگويان را ، لفظ [ فاء ] سببيّه است .
البتّه علم در اينجا به معناى عرفان و شناخت است و متعدّى به يك مفعول شده است يا مفعول دوّم محذوف است و تقدير آن چنين است : ( و ليعلمن الله الذين صدقوا صادقين ) يا ( متميزين من غيرهم ) .
وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ
و دروغگويان را باز شناسد و
وَ لَيَعْلَمَنَّ الْمُنافِقِينَ
خوانده شده و در هر دو با ضمّهى ياء و كسرهى لام از ( اعلم ) به معناى او را داراى علامت قرار داده خوانده شده ، يا از علم به معناى عرفان ، يا از [ علم ] است كه متعدّى بر دو مفعول است .
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ أَنْ يَسْبِقُونا
آيا كسانى كه كارهاى ناروا انجام مىدهند گمان كردهاند كه بر ما پيشى مىگيرند ؟ !