حرم سينه و خانهى قلب حاضر بودند پياده آمدند .
چون با قواى حيوانى مختلط نشده بودند و احتياج به ركوب آنان نداشتند و آنان كه از حرم و بيت دور بودند سواره آمدند و با قواى حيوانى اختلاط كرده بودند .
و روى همين جهت حجّ پياده براى اهل حرم افضل و برترست ، به تدريج قواى پنهان كه هنوز به فعليّت نرسيدهاند به فعليّت مىرسند ، بعد از خروج از قوّه به فعل به سوى بيت اللّه مىآيد و دور قلب طواف مىكند پياده و سواره .
لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ
« 1 » تا حاضر بوده و شاهد منافعى ( دنيوى و اخروى ) براى خودشان باشند ؛ چه منافع دينى و دنيوى ، چه كسى كه به مكّه آمده رحمت الهى كه از حقّ تعالى بر حجّاج نازل مىشود و در ايّام حجّ مغفرت و بركت نازل مىگردد و به واسطهى همين مغفرت و بركات بركات دنيوى نيز حاصل شده و از گوشت قربانىها بهرهمند مىگردد . . . شامل حال او نيز مىشود .
و نكره آوردن لفظ « منافع » براى اشعار به اين است كه مقصود منافعى است كه در ايّام حجّ حاصل مىشود .
وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ
و در
هامش
( 1 ) روندگان در راه حقّ مختلفند و منافع هر يكى بر اندازه روش اوست و به قدر همّت او صاحبان مال را منافع مال و معاش است ، صاحبان كار منافع حلاوت طاعات است و ارباب احوال را منافع صفاى انفاس است . خواجه عبد اللّه انصارى