چهارپا كه در عالم موجود است از هر راهى در عالم بيايند .
در حالى كه همهى مردم نيامدند ، يا همهى مردم نمىآيند ، همچنين همهى مركبهاى حيوان نمىآيند ، همهى حيواناتى هم كه مىآيند به مكّه نمىآيند ، همهى آنان كه به مكّه مىآيند مركوب حجّاج نيستند و همهى مركبهاى حجّاج از هر راه موجود در عالم نمىآيند .
و ليكن خداى تعالى چون خواست تنبيه بر تأويل بكند آيه را به اين عبارت ادا كرد ، زيرا در صورت تأويل اطلاق و عموم در جميع الفاظ آيه صحيح مىشود .
زيرا وقتى ابراهيم عليه السّلام كه در عالم صغير است يا محمّد صلّى اللّه عليه و آله در عالم صغير با زبان رسالت يا ولايت در بين مردم در عالم صغير اعلام به حجّ بيت اللّه الحرام كه همان قلب است كردند ، خداوند تعالى ندا را به جميع قواى انسانى رسانده و شنواند اعمّ از اينكه قواى انسان موجود باشد يا پنهان ، با قواى حيوانى مخلوط نشده باشد ، يا مخلوط شده باشد ولى از حرم سينهاى كه به اسلام گشوده شده و در سيرش به سوى مكّهى قلب محتاج به سوار شدن قواى حيوانى باشد ، خداوند بعد از شنواندن جميع قواى انسانى را كه عبارت از افراد انسان در عالم صغير است و به سوى قلب و صاحب قلب آمدهاند تهييج و تحريك نمود و آنان كه در اطراف
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 81
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٨١