است ، يا مصدر از مجرّد يا مزيد فيه از « كتاب » به يكى از دو معناى اخير .
زيرا مولى و عبد مال الكتابه را اندازه مىگيرند و قرار آن را مىگذارند ، يا مولى بر خودش و آزادى بندهاش را در مقابل اداى مال الكتابه واجب مىكند .
مِمَّا مَلَكَتْ
از بندگان و كنيزان كه آنان را مالك شدهاند .
أَيْمانُكُمْ
در « ممّا ملكت » لفظ « ما » آورد ، نه « من » تا اشعار به اين بوده باشد كه بندگان و كنيزان از جهت مملوك بودن در حكم غير ذوى العقول هستند .
فَكاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْراً
با آنان مكاتبه نماييد اگر دانستيد در آنان خير وجود دارد ، منظور از خير مال يا حرفه يا قدرت بر كسب مال يا امين بودن است ، تا كسب حرام مانند سرقت و سؤال و زنا انجام ندهند ، يا در آنان صلاح ديديد تا از مال الكتابه فرار نكنند .
وَ آتُوهُمْ مِنْ مالِ اللَّهِ الَّذِي آتاكُمْ
از مال الكتابه كم كنيد ، يا اى موالى آنچه را كه از اقساط مال الكتابه گرفتيد مقدارى به آنان ردّ كنيد ، يا از زكات به آنان بدهيد تا كمك به اداء مال الكتابه باشد اى مولىها يا اى مؤمنين .
وَ لا تُكْرِهُوا فَتَياتِكُمْ عَلَى الْبِغاءِ
و اى موالى