فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ
لفظ « استكان » از باب استفعال از « كون » به معناى ذلّت و خوارى است ، يا از باب افتعال به معناى سكون است ؛ كه فتحهى كاف اشباع شده است ، در لغت عرب چنين چيزى نظير دارد ، مثل در « المنتزح و المنتزاح » مىگويند .
يعنى آنان در حين ابتلاء و گرفتارى سكون و آرامش نداشتند .
وَ ما يَتَضَرَّعُونَ
و تضرّع نمىكنند ، در حالى كه مقصود از ارسال رسولان ، انزال عذاب تضرّع بندگان و ذلّت آنان براى پروردگارشان مىباشد : پس چگونه تضرّع مىكنند در وقتى كه عذاب از آنان برداشته شود ؟ ! و لفظ « استكانه » به دعاء و به خضوع ، تضرّع به سبب دعا ، به دست بالا بردن براى دعا تفسير شده است .
حَتَّى إِذا فَتَحْنا عَلَيْهِمْ باباً ذا عَذابٍ شَدِيدٍ
خوى و خصلت آنان سركشى و طغيان در هر حال است حتّى اگر درى از جهنّم برايشان باز شود ، يا در عذاب ديگرى مانند عذاب فتح مكّه .
يا درى به سوى عذاب هنگام مرگ ، يا هنگام بازگشت و رجعت بازگردد ، چنانچه در خبر آمده است .
إِذا هُمْ فِيهِ
آنان در عذاب يا بر آن در
مُبْلِسُونَ
متحيّر و از خير نااميد يا به شرّ گرفتار هستند .