و خلع و طرح فعليّت نفسانى به سبب طرح انانيّت نفس حاصل مىشود .
و فعليّت الهى يعنى لبس در طريق انسانى كه آن در حقيقت نماز است ، طرح اقتضاى نفس و انانيّت آن كه در حقيقت زكات است .
بنا بر اين ضايع كردن نماز عبارت از غفلت از امر الهى در عمل است هر عملى بوده باشد و اتّباع شهوات عبارت از ملاحظهى اقتضاى نفس در عمل است هر عملى مىخواهد باشد .
پس نمازگزار اگر نمازش از اقتضاى نفسش صادر شده باشد ، اعمّ از اين كه اين اقتضا اجرا و امضاى عادت باشد چنانچه آن ، حال اكثر مردم است يا از باب ريا و خودپسندى رخ داده باشد ، يا جلب نفع در دنيا يا دفع ضرر مربوط بر آن باشد يا به جهت دخول در بهشت يا عدم دخول در آتش ، يا نزديكى به خدا يا جلب رضايت خدا باشد كه در همهى اين صورتها نماز را ضايع كردهاند و پيرو شهوت گشتهاند .
اگر چه صورت نماز را هم درست انجام بدهند و اگر كسى مقتضاى شهوتش را از حلالش انجام دهد و در عين حال ناظر به امر پروردگارش و مباح بودن آن باشد او نمازگزارست ؛ اگر چه مقتضاى شهوتش را انجام مىدهد .
پس مقصود از نماز جهت افعال است ، نه صورت اعمال و
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 98
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٩٨