إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُ الرَّحْمنِ
لفظ « تتلى » با تا و يا خوانده شده و آن خبر است يا حال ، يا جملهى مستأنفه جهت بيان حال و بيان اين مطلب است كه آنان با علوّ و بلندى نسبشان و شرف نبوّت و رسالت در عين حال داراى كمال تضرّع و التجا به خدا هستند .
و ممكن است
« مِمَّنْ هَدَيْنا »
جانشين مبتدا و
« إِذا تُتْلى »
خبر از آن باشد ، يعنى بعضى از كسانى كه هدايت كرديم و اختيار نموديم ، هرگاه آيات ما خوانده شود .
خَرُّوا سُجَّداً
چون در برابر خدا خضوع كامل دارند و نسبت به آيات او متواضع هستند ، به سجده مىافتند .
وَ بُكِيًّا
« 1 » و گريه مىكنند چون خوفشان از خدا كامل است و به او پناه مىبرند و « بكيّا » با ضمّهى با طبق اصل خوانده شده و با كسرهى با بنا بر تبعيّت « ب » از « ك » ( بكىّ ) .
هامش
اخصّ اخصّ است يك سير تكاملى عروجى است ، گويا از ريشه ، ساقه ، برگ و گل و سپس ميوه و دانه ظاهر شده است . ريشه ( آدم ) ، ساقه اولى ( نوح ) ، ساقه محكم شاخهدار ( ابراهيم ) شاخهها ( اسماعيل و اسرائيل ) ميوه ( محمّد صلّى اللّه عليه و آله ) دانه ( ولايت على و اجتبينا ) .
( 1 ) از على بن الحسين عليه السّلام روايت شده است كه فرمود مقصود از كسانى كه چنينند ( داراى خضوع هستند ) ما مىباشيم . مجمع البيان .