حاضِراً
و پاداش و جزاى عمل را بنا بر تجسّم اعمال ، يا نوشته و رسم عملشان در كتاب مىيابند « حاضرا » دو معناى اوّل به تأسيس اوّلى نزديكتر است .
وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً
پروردگار تو بر كسى ستم نمىكند ، با كم كردن ثواب يا عقوبت بدون استحقاق ، اظهار كردن بديهاى كسى و مخفى كردن خوبيهايش ، يا نسبت دادن كار بدى كه انجام نداده است .
در خبر است كه وقتى روز قيامت بيايد كتاب انسان به او داده و گفته مىشود بخوان آنچه را در آن ثبت است ، پس به ياد مىآورد و مىبيند كه هيچ لحظهاى ، كلمهاى و برداشتن قدمى نبوده كه در آن ذكر نشده باشد ، گويا كه همان ساعت آن كار را انجام داده است و روى همين جهت است كه مىگويند « يا ويلتنا » تا آخر آيه .
وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ
« و اذ قلنا » عطف بر « عند ربك » است ، و معناى آن اين است كه عملهاى صالح و باقى ( ماندگار ) از نظر ثواب در ازل و ابد بهتر است .
يا عطف بر « يوم نسيّر الجبال » است كه به تقدير « ذكر » به ياد آنها بياور هنگامى را كه قبل از خلقتشان گفتيم « 1 » .
فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ أَ فَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِي
هامش
( 1 ) تفصيل مطلب در سورهى بقره گذشت .