عبادتش صحيح نمىباشد پس مستحقّ عقوبت از جانب خداى تعالى است .
وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً
و به پدر و مادر احسان نمايد ، تقدير آيه اين است : ( و ان تحسنوا ) يا ( ان احسنوا ) كه عطف بر
أَلَّا تَعْبُدُوا
باشد ، و حذف فعل از آن جهت است كه بر « احسانا » اكتفا نموده است ، و اين جمله نهايت تعظيم بر والدين را مىرساند ، چون احسان و نيكى بر والدين را بر عبادت خودش مقرّون ساخته است ، و والدين اعمّ از پدر و مادر جسمانى و روحانى عليا و سفلى ، زيرا احسان بر والدين سفلى اين است كه در دنيا با نيكى و معروف با آنان رفتار و مصاحبت كنى « 1 » .
إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ
اگر در پيشت به سنّ پيرى ، سالمندى و مشقّت رسيدند يكى يا هر دو آن دو ، از آن دو ناراحت مباش و ناراحتىات را براى آنها اظهار نكن ، و در روايت آمده است كه : اگر بشر چيزى پايينتر از « اف » مىدانست خدا آن لفظ را مىآورد و به وسيلهى آن نهى مىكرد ، و آن از پايينترين مرتبه عقوق والدين است .
وَ لا تَنْهَرْهُما
با آن دو قهر نكن آنها را ناراحت نكن
وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً
با آنها گفتار نيكو و زيبا داشته باش
وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ
براى آنها بال خضوع و ذلّت خويش را بگستران ، اين
هامش
( 1 ) در سوره بقره تفصيل و تحقيق كامل پيرامون والدين و احسان بر آنان گذشت .