با تمام وجودش كه در صورت سلامت و صحّت ، شأنش انقياد عبوديّت است .
و همانطورىكه اعضا در صورت بروز آفت گاهى از انقياد نفس خارج مىشود اجزاى عالم نيز در صورت بروز آفت به موجب گمراه كردن شيطان يا آفت خودپسندى و غرور هم چنان كه در افراد انسان ، شياطين و جنّ ديده مىشود كه از انقياد خدا و اطاعت او خارج مىشوند و به طورى كه اعضاى غير سالم و مريض كه از اطاعت نفس خارج گشته و به حكم آفت مطيع طبع گرديده است به طور مطلق خارج از انقياد نفس نيست ، همين طور اجزاى عالم آفت دار وقتى كه از اطاعت خدا خارج مىشود داخل در اطاعت شيطان مىگردد ، و به حكم آفت با اختيار خود ساير اجزاى عالم را عبادت مىكند از قبيل : ملايكه ، آسمانىها ، زمينىها ، شياطين و جنّ ، همين طور از ابتدا بدون اين كه خود بفهمد شيطان را عبادت مىكند ، از نظر تكوين از اطاعت خدا خارج نشده است .
چون اجزاى عالم مظاهر خداى واحد ، احد و قهّار بر حسب اسماى لطفى و قهرى اوست عبادت انسان به هر معبودى كه باشد اختيار عبادت خدا نيز هست ، بر خلاف طبايع انسانها كه آنها مظاهر صرف نفس نيست مگر از يك راه دور ، جز راسخون در علم آن را نمىدانند ، و از همين جهت است كه اعضاى آفت دار مطيع نفس و عبادتكنندهى مطلق آن نمىباشد .
پس انسان در عبادت اختيارى كه براى شيطان مىكند مانند شيطانپرستها
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 253
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٢٥٣