معنى بر أرباب هوش روشن است ، واز اين معنى است كه كميت بن يزيد اسدى
رضي الله عنه در يكى از هاشميات سبع در ذكر پيغمبر صلى الله عليه وآله مىگويد :
انقذ الله شلونا من شفا النار * به نعمة من المنعام
لو فدى الحي ميتا قلت نفسي * وبني الفدا لتلك العظام
وفيه نقد يعرفه من ذاق طعم الأدب * ونسل اليه ولو من حدب
بالجملة اين كلمه نقل شده بغلبه استعمال يا از شهرت ، بسر حد ظهور رسيده
در مطلق تعظيم وتجليل كسى ، وأو لازم معنى أول است ، وغالبا استعمال مىشود
ومقصود جز جلالت وبزرگى مخاطب نيست ( مراجعه شود به صفحه 457 ) ، كه به عبارت واضحه تعارف ورسمي
است ، مثل الفاظى كه در صدور مكاتيب ومبادى مراسلات در اين زمان مرسوم شده
مىنويسند ، از قبيل فداك ما عداك ، وروحي فداك ، وغير اينها كه مقصود كاتب
ابدا از آنها فداى واقعي نيست ، بلكه مراد رعايت عظمت وملاحظه قدر مكتوب
اليه است ، واز اين قبيل است عبارت زيارة اگر چه مخاطب كه امام است
به اعتقاد ما حي است وسميع وبصير ، ولى فايده براي اين معنى ندارد ، چه صحت
اين كلام مبنى بر حيوة صورية دنيوية است ، علاوة بر اينكه فداء در بسيارى
از أوقات مرده است ، وكسى ابدا احتمال تفصيل در صحت اين خطاب نكرده ،
واين اشكال اگر چه به تنزيل وفرض رفع مىشود ، كه مراد چنان باشد كه تو
چنانى كه اگر پدر ومادرم زنده بودند فداى تو مىكردم ، ولى در أمثلة مذكوره
مطرد نيست ، ودر كثيرى از مواضع استعمال اين عبارت جايز نيست ، چنانچه
در خطاب أصحاب سيد الشهداء در روايت منقوله از حضرت باقر عليه السلام بابى أنتم
وأمي وارد شده ( 1 ) .
واگر احتمال بدهند كه آن در مقام تعليم بوده ، ولازم نيست خود آن جناب
هامش
( 1 ) كامل الزيارات : 176 - 179 ، بحار الأنوار : 101 / 292 ط تهران .