صيغه مخاطب ( يخفى ) آورد كه اين التفات از مخاطب به غايب اشاره به تنزّل او از مقام حضور است ( يا از مقام جمع به مقام تفريد و تفصيل ، يا از وحدت به كثرت ) ، سپس از مقام ثنا به مقام توجّه به نعمت و قيام به شكر نعمت منتقل شد ، و عرض كرد :
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ
سپاس خداى را كه در حالى كه سن من زياد و از فرزند دار شدن مأيوس هستم اسماعيل و اسحاق را به من داد ، و مدح و ثناء را مقيد به اين مورد كرد تا عظمت نعمت را ظاهر سازد و بر كمال قدرت خدا دلالت كند .
إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ
برخى گفتهاند اسماعيل در حالى به دنيا آمد كه ابراهيم نود و نهساله بود و در يكصد و دوازده سالگى اسحاق عليه السّلام متولّد شد « 1 »
إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعاءِ
اين جمله را ذكر كرد تا نعمت ديگرى را ظاهر سازد ، و آن عبارت از اجابت ابراهيم در طلب فرزند است ، ضمن اين كه خواست اميدوار اجابت دعاهاى گذشته و تمهيد و مقدمه براى اجابت دعاى آيندهاش باشد .
رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاةِ
پروردگار امر نمازگزار قرار دهد بر پا داشتن نماز به اين است كه نماز قالبى متّصل به نماز قلبى و آن متّصل به نماز روح گردد .
هامش
( 1 ) درباره اسماعيل و اسحاق آيه 133 جلد 2 و 258 سوره بقره جلد 3 و شرح بيشتر اسماعيل به آيه 102 سوره صافّات مراجعه شود .