عالم به عوالم غيب و شهود و بزرگ خداى متعال ( برتر از هر وصف و ادراك عقول ) است .
در پيشگاه علم ازلى اين كه شما سخن به سر گوييد يا آشكار و آن كه در ظلمت شب است يا روشنى روز همه يكسان است ( و خدا بر همه آگاه است ) .
براى هر چيز پاسبانها از پيش و رو و پشت سر بر گماشته كه به امر خدا او را نگهبانى كنند ( و خدا با آن همه مهربانى به خلق ) حال هيچ قومى را دگرگون نخواهد كرد تا زمانى كه آن قوم حالشان را تغيير دهند ( و از نيكى به بدى شتابند ) و هرگاه خدا اراده كند كه قومى را به بدى اعمالشان عقاب كند هيچ راه دفاعى نداشته هيچ كس را جز خدا ياراى آن كه بلا بگرداند نيست .
تفسير
وَ إِنْ تَعْجَبْ
اى محمّد اگر تعجّب مىكنى كه آن كفّار با وجود دليلهاى روشن معاد را انكار كردند ، يا مقصود اين است كه اى منكر معاد و منكر زنده گردانيدن بعد از ميراندن ، يا اين كه خطاب عامّ است و شامل هر كسى است كه خطاب در مورد او ممكن باشد .
فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ
اگر تو از آنها تعجّب مىكنى گفتهى خود آنها عجيب است ، كه از بازگشت و دوباره زنده شدن تعجّب مىكنند و مىگويند :
أَ إِذا كُنَّا تُراباً أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ
آيا ما وقتى خاك بوديم باز ما در يك خلقت و آفرينش جديد قرار مىگيريم .
بدان كه انسان همانند عالم كبير « 1 » داراى مراتب بسيارى است
هامش
( 1 ) عالم كبير از نظر اهل عرفان عبارت است از ظلّ دوّم كه ايمان خارجيّه باشد و صور علميّه