وَ مَنْ تابَ مَعَكَ
مطلق است ، و سخنى از كسانى كه با پيامبر با بيعت عامّ نبوى اسلامى بيعت كردند به ميان نيامده است .
زيرا توبه جزء بيعت و يكى از اركان بيعت است خواه بيعت اسلامى باشد يا ايمانى .
لفظ ( معك ) ظرف توبه است از آن جهت كه براى نبىّ يا ولىّ در حين بيعت و توبه بيعتكننده رجوع و انسلاخ از كثرتها حاصل مىشود ، يا ظرف استقامت است ، يا اين كه حال است .
و مقصود از ( من تاب ) عموم كسانى است كه با بيعت خاصّ ايمان آوردهاند مخصوصا امير المؤمنين عليه السّلام يا مقصود خصوص امير المؤمنين عليه السّلام است .
وَ لا تَطْغَوْا
« 1 » از استقامت خارج نشويد كه آن نوعى از طغيان و سركشى است ، يا از حدود خدا تجاوز نكنيد .
چون اتّصاف مؤمنين به طغيان و سركشى جائز است آنها را پيامبر در نهى از طغيان شركت داد ، يا اين كه خطاب را از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به سوى مؤمنين برگردانيد .
إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
خداوند به كارهاى شما بينا است اين جمله ترغيب كسانى است كه مستقيم هستند و تهديد طاغى
هامش
( 1 ) ابو الفتوح نوشته است : طغيان مكنيد و تجاوز از حدّ و اندازهى كارها و حدود شرع نگاه داريد .