و زينت دادن شيطان ، به اذن خدا بوده است تا قضاى حتمى خداوند انجام يابد .
وَ إِنِّي جارٌ لَكُمْ
يعنى شيطان گفت من پناهدهنده يا مجاور شما هستم ، شيطان چنانچه در خبر است به صورت يك شخص بشرى در آمد كه به او سراقه گفته مىشد ، يا اين كه در دلهايشان اين معنى را پديد آورد ، و آنها را وسوسه كرد كه ثبات بر بتها و حفظ دينشان يك امر الهى است ، و او ( شيطان ) پناهدهنده و حافظ آنان است .
فَلَمَّا تَراءَتِ الْفِئَتانِ نَكَصَ عَلى عَقِبَيْهِ
« نكص على عقبيه » يعنى عقب گرد كرد ، و اين مثل براى كسى زده مىشود كه از آرزويش نااميد شده ، و از خواستهاش برگردد .
وَ قالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرى ما لا تَرَوْنَ
و گفت من از شما بيزارم ، من آنچه را كه شما نمىبينيد يعنى ملائكه را مىبينم .
إِنِّي أَخافُ اللَّهَ وَ اللَّهُ شَدِيدُ الْعِقابِ
از كلام ابليس يا از كلام خداست تا عطف بر « قال » باشد .
يعنى من از خدا مىترسم و خدا سخت عقوبت است . در خبر است : « 1 » ابليس در صف مشركين بود ، و در حالى كه دست حارث بن هشام را گرفته بود عقبنشينى مىكرد ، پس حارث به او گفت : اى سراقه آيا ما را بر همين حالت خوار مىكنى ؟
هامش
( 1 ) تفسير صافى ج 2 : ص 308 ، تفسير برهان ج 2 : ص 90 . مجمع البيان ج 2 :
ص 549 .