اسْتِعْجالَهُمْ بِالْخَيْرِ
يعنى عجله و شتابى همانند تعجيل خدا براى خير و خوبى آنها كه در اين صورت لفظ « باء » جهت متعدّى كردن فعل است ، يا مقصود اين است : مانند تشويق و وادار كردن خداوند آنها را به عجله در خير يا عجله به خير كه باء بمعنى « فى » يا براى سببيّت است ، يا معنى آيه چنين است : شتاب آنها در درخواست شرّ و بدى مانند شتاب آنها در خير و نيكويى است ، يا اينكه چون شرّ را خير مىپندارند به آن سبب در كار شرّ عجله مىكنند .
لَقُضِيَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ
يعنى هرآينه خداوند قضاى مدّت آنها را به پايان مىبرد ، يا اينكه آخر عمر آنها را كه اجل و مدّت عمر آنها است به پايان مىرساند .
فَنَذَرُ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ
عطف بر
« لَوْ يُعَجِّلُ اللَّهُ »
به اعتبار معنى است ، يعنى خداوند تعجيل نمىكند ، پس كسانى را كه اميد لقاى ما را ندارند وامىگذاريم . . . ، يا جزاء شرط محذوف است ، يعنى هرگاه اجل آنها را به پايان نبريم آنها را وامىگذاريم تا در طغيان و عصيان فروروند .
وَ إِذا مَسَّ الْإِنْسانَ الضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِهِ
و هرگاه انسان را زيانى رسد در حالى كه بر جنب و بر پهلو است ما را مىخواند ، كه در اين صورت لام ( در كلمه لجنبه ) به معنى « على » است و مقصود از آن به طور مطلق برخورد بدن بر زمين است خواه بر پهلو باشد يا پشت يا روبرو ، چه وقتى بدن بر زمين دراز كشيد به