اللّه » است ، چه ضد نسيان ( فراموشى ) خدا ، تذكّر ( ياد ) خداست ، و لازمهء مقصود از آن اطاعت خدا در اوامر و نواهى اوست ، و اطاعت او در اوامر و نواهى تصوّر نمىشود مگر با اطاعت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بنابراين علّت اينكه از « يذكرون اللّه » عدول كرد و « يطيعون اللّه » آورد ظاهر شد ، و اختلاف به ماضى و مضارع براى اشاره به اين است كه نسيان از آنها به دون تجدّد واقع شده است ، زيرا كه تجدّد آن مستلزم تذكّر است به خلاف طاعت از مؤمنين كه آن در حال تجدّد و استمرار است .
أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ
به زودى آنان را خداوند مورد رحمت خود قرار خواهد داد . اين جمله در مقابل جملهء
« إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُونَ »
است ، و ظاهر مقابله اين است كه بگويد :
« ان المؤمنين هم العادلون » يا « هم المرحومون » يا اينكه در آنجا بگويد : « أولئك سيعذبهم » . امّا چرا نگفت سيعذّبهم و اينجا گفت :
« سيرحمهم » چون اين سوره براى توبيخ و سرزنش اهل وعيد و وعده براى مؤمنين مىباشد ، و هر چه كه در آن ذكر شده است جهت سرزنش اهل وعيد و براى فزونى حسرتشان بوده است ، و مناسب مقام غضب و وعيد ، مسجّل كردن و ثابت كردن وعيد ، و غليظ و شديد كردن آن است با تأكيد و تطويل لذا كلمه سيعذّبهم به معنى عذاب خواهد كرد كه شدّت در اجراى غضب نيست نياورد و اسم آنها را آورد از سوى ديگر چون نفاق ريشهء همهء بديها و فسقها و ( مورّث ) و موجب جملهء عقوبات است ، و نيز نسبت غضب به خدا عرضى و نسبت رحمت ذاتى است ، و چون براى مقام وعده مسامحه نمودن در آن است و آوردن