هُمْ مُهْتَدُونَ
مسند اليه را با اسم اشاره بعيد تكرار كرد تا اينكه آنان را در ذهن حاضر ساخته ، اشعار به عظمت شأن آنها و تأكيد حكم باشد ، و آنها را به سبب حصر امن و اهتدى از آنان ممتاز و جدا سازد و بگويد : تنها آنهايى كه ايمان آوردند و ايمانشان را به شرك نپوشاندند به مقام امن رسيده و هدايت شدهاند .
از امير المؤمنين عليه السّلام است كه اين كلام از تتمّهء قول ابراهيم است ، و بر حسب لفظ محتمل است كه جمله استينافيه و از جانب خدا باشد . و از رسول خدا نقل شده است كه مقصود از ظلم چيزى است كه بنده صالح گفت :
يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ
اى فرزند شرك به خدا نياور كه همانا شرك ظلم بزرگى است .
از اين خبر استفاده مىشود كه مقصود از ايمان ، ايمان خاصّ و لوى است كه با بيعت خاصّ و قبول دعوت باطنى حاصل مىشود ، و اينكه نكره آوردن
بِظُلْمٍ
براى بزرگ شمردن آن است . و نفى نيز بر بزرگى و فخامت آن وارد شده است و از قبيل نكره در سياق نفى نيست كه مفيد عموم باشد .
وَ تِلْكَ
يعنى آنچه كه از استدلال ابراهيم ذكر كرديم از اينكه زوال و فرسودگى و عدم قدرت و شعور را دليل بر بطلان معبودات آنها و عكس مطلب را دليل بر حقّ بودن معبود ابراهيم قرار داديم حجّت ماست كه به ابراهيم داديم .
حُجَّتُنا آتَيْناها إِبْراهِيمَ عَلى قَوْمِهِ
يعنى آن حجّت و دليل را كه به ابراهيم الهام كرديم به سبب استدلال و قوّت نفس و