تعميم بعد از تخصيص است . « 1 »
وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ قالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا
استضعاف از جهت دين يا مال يا حال يا جسم است .
لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ
بدل از قول خداى تعالى ( للّذين ) است ، از نوع بدل كلّ به شرطى كه مقصود استضعاف در دين و طريقه باشد ، يا بدل بعض است اگر مقصود مطلق استضعاف باشد .
أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ صالِحاً مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ
از باب استهزا به مؤمنان است .
از مؤمنان مىپرسند : آيا شما مىدانيد كه صالح فرستاده از جانب پروردگارش مىباشد !
قالُوا إِنَّا بِما أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا
بِالَّذِي آمَنْتُمْ بِهِ كافِرُونَ
پيروان صالح در جواب آنها بدون اينكه به استهزاى آنان اعتنا نمايند گفتند : ما به آنچه كه بر او فرستاده شده است ايمان داريم .
اين مطلب علاوه بر جوابى است كه عبارت است از اقرار به رسالت او به سبب تسليم شدن به آنچه كه به خاطر آن پيامبر فرستاده شده است ، و اطاعت از اوست . مستكبرين گفتند ما به آنچه كه شما ايمان آوردهايد كافر و ناباوريم .
هامش
( 1 ) ( اذكروا ) قبل از ( جعلكم خلفاء ) ياد خدا كردن به علّت خليفه قرار دادن است ، كه امرى تخصيصى است ، امّا( فَاذْكُرُوا آلاءَ اللَّهِ )ياد آورى نعمتهاى خداست به طور عموم و در همهء موارد .