« وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ »
: يعنى پس از تمام شدن زندگى و برداشته شدن پردهها ظاهر مىشود كه كارها به دست خدا بوده ، هيچ كس دستى بر آنها نداشته است و دستهاى ديگران آستين دست خدا بوده ، و چون در دنيا ديد اين مسائل ضعيف بوده است ، مردم جز آستينها چيزى نمىديدند ، و پس از برداشته شدن پردهها از پيش چشمها و قوّت گرفتن ديدهها ، مشاهده مىكنيم كه همه آستين بودهاند و فاعل اصلى دست خدا بوده و اينكه هيچ كارى به دست غير خداى تعالى نبوده است .
و به كار بردن بازگشت ، كه عبارت از انتها به سوى ابتدا ، به صورت تدريجى است ، اشاره به اين معنى است . يعنى هر اندازه كه حجاب از چشمان آنها برداشته شود ، فاعل ديگرى را مشاهده مىكنند تا جايى كه همهء حجابها برداشته شود ، آن وقت مىبينند كه فاعلى جز او نيست و هيچ امرى غير از فرمان وى وجود ندارد .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 211 ]
سَلْ بَنِي إِسْرائِيلَ كَمْ آتَيْناهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ وَ مَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ ( 211 )
ترجمه :
( 2 / 211 )
اى پيامبر ! از بنى اسرائيل بپرس كه ما چقدر آيات و ادلّهء روشن بر آنها آورديم . هر كس ، پس از آنكه نعمت هدايتى را كه خداوند به او داد ، به كفر مبدّل كند ، بداند كه عقاب خدا بر كافران بسيار سخت است .
تفسير :
« سَلْ بَنِي إِسْرائِيلَ »
: تهديد ديگرى است براى امّت به نحو تعريض و كنايه ، و تعريض و كنايه رساتر از تصريح است .
خوشتر آن باشد كه سرّ دلبران * گفته آيد در حديث ديگران