آراسته و زينت شده است ، انتظار آن دارند
« إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ »
، كه امر خدا يا عذاب خدا يا اينكه خود خداوند به حسب مظاهرش بيايد ، زيرا آمدن مظاهر خدا از وجهى چون آمدن خود خداست ، چنانچه فرمود :
« وَ لكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ »
، يعنى خدا آنها را كشت و
« لكِنَّ اللَّهَ رَمى »
، يعنى اما خدا تير انداخت و
« يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ »
، خدا آنها را با دست شما عذاب مىكند ، و به آن معنى است كه على ( ع ) فرمود : اى حارث همدان ، هر كس كه بميرد مرا مىبيند . كه مقصود از وقت آمدن خدا وقت جان كندن است .
« فِي ظُلَلٍ »
: جمع « ظلّه » است و آن چيزى است كه بر تو سايه بياندازد .
« مِنَ الْغَمامِ »
: از ابر ، اينجا بنا بر تشبيه است ، زيرا كه ترس و وحشت به هنگام مرگ ، مانند ابر ديده مىشود ، و حساب روز قيامت را غمام يعنى ابر مىگويند ، چون موجب غم مىشود ، پس مناسب ترس و هراس است .
« وَ الْمَلائِكَةُ »
: با رفع و جرّ خوانده شد تا عطف باشد بر « اللّه » يا « ظلّ » يا « غمام » و از امام رضا ( ع ) است كه منافقان مىگفتند ، خداوند با ملايكه در پردههايى از ابر ظاهر مىشوند ، لذا اين آيه نازل شد « 1 » .
« وَ قُضِيَ الْأَمْرُ »
: يعنى امر هلاك كردن آنها . و اين جمله عطف است بر
« أَنْ يَأْتِيَهُمُ »
و آوردن فعل ماضى براى تأكيد در تحقّق وقوع است ، و ممكن است كه حال باشد به تقدير « قد » .
تحقيق در معنى « بازگشت كارها به خداى تعالى »
اگر مقصود از آيه را محاسبه روز قيامت يا رجعت بگيريم ، رواست .
در اخبار به همهء اين وجوه اشاره شده است .
هامش
( 1 ) تفسير صافى ، ج 1 ، ص 182 .