« نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ »
: خود را در طلب رضاى خدا ، يعنى رضايت خدا را براى خود نمىخواهد ، و اگر هم براى خودش بخواهد ، احساس اينكه اين درخواست ( رضايت خدا ) براى خود او است ، وجود ندارد ، زيرا اگر جلب رضايت خدا براى خودش ، با شعار و احساس و نيّت باشد ، به قول خداى تعالى كه مىفرمايد :
« يَشْرِي نَفْسَهُ »
، تناقض پيدا مىكند .
نزول اين آيه دربارهء على ( ع ) است كه در شب فرار پيامبر در بستر او خوابيد ، چنانچه به طريق عامّه و خاصّه روايت شده است « 1 » .
آيهء اول در هر منافقى كه به پروردگارش متوسّل نمىشود جريان دارد ، و آيه دوم نيز ، شامل هر كسى است كه ايستادگى كرده و انانيّت را از خود دور كند و در پروردگارش فانى شود ، و بين آن دو ، مراتب و درجاتى است كه خداى تعالى آنها را در دو صنف درج كرده است :
دستهء اول كسانى هستند كه توسّل به خدا مىجويند براى تعمير دنيايشان با درجات و مراتبى كه دارد . دستهء دوم كسانى هستند كه توسّل به خود بكنند براى دنيا و آخرتشان . و به هر دو اشاره فرموده :
فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ . . .
تا آخر آيه « 2 » .
« وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ »
: پس خداوند با رأفت و مهربانىاش به منافق مهلت مىدهد و فانى در خدا را حفظ مىكند و طالب دنيا و آخرت را پاداش مىدهد . رأفت و رحمت ، هرگاه با هم ياد شوند ، دو معنى نزديك هم دارند ، زيرا كه رحمت امر نفسانى است و رأفت آثار رحمت است كه در اعضا مشاهده مىشود .
هامش
( 1 ) نور الثّقلين ، ج 1 ، ح 761 ، ص 171 ، و عياشى ، ج 1 ، ج 292 ، ص 101 .
( 2 ) اشاره به آيه 201 از سوره بقره كه مىفرمايد :وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ .يعنى ، مردمانى هستند كه مىگويند بار پروردگارا ، در دنيا نيكى و در آخرت نيكى به ما بده و ما را از عذاب آتش حفظ بفرما .