است در ذىالقعده سال قبل .
پس تقدير آيه چنين است : قتال در ماه حرام در برابر قتال در ماه حرام است ، و دخول مكّه در ماه حرام در برابر جلوگيرى آنها در ماه حرام است .
« وَ الْحُرُماتُ »
: جمع حرمت است با ضمّه و سكون يا با دو ضمّه ( حرمة ) مانند « همزة » و آن به معنى چيزى است كه هتك و شكستن آن روا نباشد ، و به معنى عهد و پيمان ، و هيبت و نصيب و بهره آمده است .
« قِصاصٌ »
: گفته شده كه : مشركان از اينكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را در سال حديبيّه ردّ كرده بودند فخر مىكردند ، پس خداى تعالى از باب استهزا و توهين به آنان فرمود :
« وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ
. اين معنى به امام باقر ( ع ) نسبت داده شده است « 1 » .
برخى گفتهاند : منظور از اين آيه ، برداشتن حرج از مسلمانان است كه در سال عمرهء قضا گرفتار آن بودند ، و گوياى اين امر است كه حفظ و احترام حرمتها واجب ، و هتك آنها جائز نيست ، ولى قصاص جائز است .
جمع آوردن لفظ « حرمات » به اعتبار حرمت ماه و حرمت احرام و حرمت حرم است و اين قول خداى تعالى كه مىفرمايد :
« فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ »
اين وجه را تأييد مىكند ، و « اعتدى » و عدى ، و تعدّى به معنى « ظلم كرد » است .
« فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ »
: يعنى در ماه حرام و در حرم ، يا مطلقا در هرجا كه باشد ، و استعمال لفظ « اعتدوا » در حالى كه از جانب مسلمانان ظلم و تجاوزى وجود ندارد ، از باب مشابهت و تجويد است ، مانند آنچه كه در كلمهء « عدوان » گذشت .
هامش
( 1 ) برهان ، ج 1 ، ص 192 .