[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 180 ]
كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْراً الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ ( 180 )
ترجمه :
( 2 / 180 )
دستور داده شد كه چون يكى از شما را مرگ فرارسد ، اگر داراى متاع دنياست ، براى پدر و مادر و خويشان ، به چيزى كه شايستهء عدل باشد وصيّت كند ، اين كار سزاوار مقام پرهيزكاران است .
تفسير :
« كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ »
: اين عبارت جمله استينافيه بوده ، براى اظهار حكم ديگرى كه به حكم سابق ارتباطى ندارد ، لذا آن را از جمله سابق قطع نموده ، و عامل « اذا » فعل شرط است ، چنانچه آن قول ، در جميع مواردى كه براى « اذا » بوده ، محقّق است ، نه اينكه عامل فعل « كتب » باشد چنانچه برخى گفتهاند ، زيرا « كتب » ماضى مجهول است و « اذا » براى مستقبل ، و همچنين « الوصيّة » نمىتواند عامل « اذا » باشد ، چون جائز نيست تقدّم معمول مصدر الف و لام دار بر خود مصدر ، اگر چه ظرف باشد ، و جواب « اذا » محذوف است ، و آن جملهاى است معترضه كه بين فعل و مرفوعش واقع شده ، چنين است تقدير آيه :
« اذا حضر احدكم الموت فليوص » ( و اگر يكى از شما را مرگ فرا رسيد ، پس بايد وصيت كند ) و ممكن است جواب « اذا » اين كلام بعدى خداى تعالى
« إِنْ تَرَكَ خَيْراً »
باشد ، بنابراين كه فاء در جواب إذا لازم نباشد ، يا جواب « اذا »
« الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ »
است ، بنا بر همان قول كه فاء را در جواب « اذا » لازم ندانسته باشد .
بنابراين جمله
« إِذا » حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ
« نايب فاعل » « كتب » است ، زيرا در آن معنى قول است ، و جمله
« إِنْ تَرَكَ خَيْراً »
معترضه است . چنانچه بنا بر فرض حذف جواب « اذا » معترضه بود .
و مقصود از خبر يا مطلق مال است يا مال زياد ، چنانچه به