« فلما جاءهم » ، تأكيد « لمّا جاءهم » اول است .
زيادى « فاء » در تأكيد مبالغه و تأكيد در تأكيد است .
منظور از « بما عرفوا » ، يا قرآن يا محمد صلّى اللّه عليه و آله و على ( ع ) و صفات آنهاست .
اگر منظور از « ما عرفوا » ، محمد صلّى اللّه عليه و آله و على ( ع ) باشد ، و از « لمّا جاءهم » اوّل خود كتاب باشد ، مؤكّد و مؤكّد با هم مخالفت پيدا مىكنند ، ولى اين مخالفت منافى تأكيد نيست . چون آمدن كتاب تصديقكننده ، به منزلهء آمدن صاحب كتاب است .
و قول خداى تعالى « كفروا به » : به آن كافر شدند . جواب « لمّاى » اوّل است يا اينكه جواب « لمّاى » اوّل به قرينهء جواب « لمّاى » دوم حذف شده است . يعنى هرگاه كتابى كه تصديقكنندهء آنان است ، بر ايشان مىآيد ، تكذيب مىكنند و هرگاه آنچه از صفات محمد صلّى اللّه عليه و آله و على ( ع ) و خاندان و اصحاب آنان ياد شود كه خود مىشناسند و مىدانند ، به آن كفر مىورزند .
يا اينكه « لمّاى » دوم يا جواب آن ، جواب « لمّاى » اوّل باشد . اين حالت وقتى است كه در جواب « لمّا » آمدن « فاء » جائز باشد ، كه بصريّون آن را منع كرده و كوفيّون جائز دانستهاند « 1 » .
« فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكافِرِينَ »
: پس لعنت خدا بر كافران باد .
سرزنش آنهاست كه چرا به آنچه كه فهميدند حق است كافر شدند .
و اينكه به جاى ضمير ، اسم ظاهر آورده است ، براى آن است كه صفت زشت آنان را با طولانى كردن عبارت و صراحت بيان كه مقتضى
هامش
( 1 ) بصريون : منسوب به بصره ، منظور قاريان قرآنى است كه از بصره بودند .
كوفيّون : منسوب به كوفه ، منظور آن قاريان قرآنى كه از كوفه بودند .