در خبر است كه پس از ذكر يتيم جسمانى ، فرمودند :
و سختتر از اين يتيم ، كسى است كه از امامش يتيم « 1 » مانده باشد كه قادر به وصول به او نباشد و نداند حكم او در آنچه از شريعتهاى دين كه به آن مبتلا شده و با آن برخورد كرده ، چگونه است .
آگاه باشيد ، هر كه به علوم ما عالم باشد ، شيعه ماست . پس هر آنكه به شريعت ما جاهل است ، از مشاهدهء ما گسسته شده ، و از خويشاوندى با ما يتيم است .
آگاه باشيد كسى كه خدا او را هدايت كرده و ارشاد نموده ، شريعت ما را آموخته است ، با ما در جايگاه رفيع همنشين باشد « 2 » .
« وَ الْمَساكِينِ »
: مساكين ، جمع مسكين است و مسكين بر وزن مفعيل است كه از « سكن » گرفته شده است و به معنى ساكن از حركت و مبالغه در سكون است . به طورى كه گويا در آن توانايى حركت باقى نمانده است و حالش بدتر از فقير است . چه فقير ، نيازمندى است كه مىتواند حركت كند و نيازهاى خود را برآورده نمايد . و يا فقير ، اعم از مسكين است .
منظور از كلمهء مسكين در اين آيه ، مسكينان مؤمنان هستند كه مانند يتيماناند . و يا اعم از مسكينان مؤمنان و غير آنهاست .
البته مسكنت و درماندگى مادى معلوم و مشخص است . اما بينوايى و مسكنت در ايمان و علم ، عبارت است از سكون پاى نفس از سير در اراضى آيات و اخبار و عدم كنكاش در سيرهء نيكان و سكون چشم از ادراك دقايق امور . و سكون زبان از احتجاج و برهان آوردن عليه اعداء . و سكون دست از حمله عليه دشمنان .
هامش
( 1 ) يتم ، مانند ضرب و علم و يتم به ضمّه و گاهى با فتحه يا و حركت وسط بسيار آمده است ، ولى با سكون كم آمده است ( متن ) .
( 2 ) تفسير صافى ، ج 1 ، ص 135 .