« تحقيق دربارهء والدين و نسبت روحانى »
انسان مراتب زيادى دارد و هر مرتبهاى خود از اجزاى بسيار طولى و عرضى تشكيل شده است و هر مرتبهاى داراى سبب و معدّ ( آمادگاه ) خاصى است مغاير با سبب و معدّ مرتبهء ديگر .
پس ، علّت معدّه ( آماده سازى ) براى مرتبهء وجود جسمانى پدر و مادر جسمانى است و هركس با اين نسبت ، به آن دو نسبت داده شود ، مناسب آن فرزند خواهد بود . و اين مناسبت نسبت برادر و خواهرى ناميده مىشود .
مراتب وجود ، به علّت چندى است :
1 . علت هستى در مرتبهء وجود سينهاى كه به كفر گشوده باشد ، شيطان يا كسانى از لشگريان شيطاناند كه با انسان تناسب داشته باشند .
آنان ، اهل دنياى تاريك هستند و منسوب به جن و پدر جن هستند .
نفس چنين فردى در اين مرتبه ، مهيا و مستعدّ براى تصرّف شيطان است و شيطان در آن تصرّف مىكند و از آن متأثّر مىشود . از سوى رحمان نيز ، نيرويى مناسب با آن نفس افاضه مىشود و شيطان و هر كسى كه مناسب او است ، در اين مرتبه در حكم برادرند .
2 . سبب وجود مرتبهء سينهاى كه به اسلام گشوده شده باشد ، فرشته است و آن در حالتى است كه نفس او مستعدّ تصرّف ملايكه است و با تصرّف ملك و تأثّرپذيرى نفس مستعدّ ، از سوى خداوند به او ، توان مناسب آن نفس افاضه مىشود . ( اين طبق تكوين و نظام هستى است ) .
اما بر حسب تكليف ، والدين آن مرتبه كه سينهاش به كفر گشوده شده است ، آنانى هستند كه بدون اجازه با او بيعت كردهاند . انسان در اين مرتبه و با اين نسبت ، فرزندى بيهوده و بىنسبت است . چنانچه از جهت تكوين در مرتبهء جسمانى همچنين است ( كه شرح داديم ) و نمىتوان او را به چنين پدر و مادرى مرتبط كرد . امّا والدينى كه در مرتبهء صدر منشرح به اسلام وجود دارند ، كسانى هستند كه با اجازهء خدا يا نمايندگان