پيشين ، به آن اعتبار است كه پيامبرانشان از امّتهاى آينده و تجاوزشان خبر داده بودند . بنابراين ، معنى قول خداى تعالى
« وَ ما خَلْفَها »
عبارت از امّتهاى موجود در زمان امّتهاى مسخ شده و امّتهاى آينده است ، زيرا كه امّت مسخ شده به سبب توجه فطرى كه به آخرت دارد ، به دنيا و آنچه كه در آن است و آنچه كه در آن پديد خواهد آمد ، پشت كرده است . اگر چه مختار و آزاد بوده به دنيا توجّه داشته باشد . يا مقصود از
« لِما بَيْنَ يَدَيْها »
امّتهاى حاضر در زمان مسخ و امّتهاى آينده است . چون امت حاضر كه معلوم است و بين دو دست آنان حاضر است و امّتهاى آينده هم به اعتبار اينكه به استقبال امّت مسخ شده بر زمان مرور مىكند ، گويا كه بين دو دست آنها حاضر است . بنابراين ، قول خداى تبارك و تعالى
« وَ ما خَلْفَها »
عبارت از امّتهاى پيشين است و ممكن است مقصود از
« لِما بَيْنَ يَدَيْها »
امّتهاى حاضر در زمان مسخ باشد يا اينكه قريههاى نزديك و دور مقصود است .
و مقصود از « نكال » ، همان عقوبت است كه معنى حقيقى آن است ، يعنى آن مسخ شدن را عقوبت گناهان حاضران و گذشتگان قرار داديم .
« وَ مَوْعِظَةً »
: و آن همه مجازات و مسخ براى يادآورى و آگاهاندن عواقب كارشان و يا عبرت ، يا نصيحت ، يا برانگيختن آنان به تقوى و فرمانبردارى يا ترساندن از گناهان و فريفته شدن به دنياست .
« لِلْمُتَّقِينَ »
: همهء آن موارد ، تنها براى پرهيزگاران سودبخش است ، زيرا غير آنان متنبّه نشده ، پند نمىگيرند و سودى هم نمىبرند . از اين رو ، خدا به آنان خطاب نفرموده و توجّه هم نداشته است .
داستان تجاوزكنندگان از حدّ الهى ، كه بر خلاف فرمان خدا ، شنبه را به كار پرداختند ، در پيش خواهد آمد ( در گذشته نيز در اوّل سوره معنى تقوى بيان گرديد ) .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 67 ]
وَ إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً قالُوا أَ تَتَّخِذُنا هُزُواً قالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ ( 67 )