مرتبهء ديگر وجود ، مرتبهء عالم مثال نازل است كه به جابلقا كه در سمت مغرب است ، تعبير شده است و در آن صورت همهء آنچه در عالم طبيعت است به نحو اعلى و اشرف موجود است ؛ و نيز ظهور محو و اثباتى كه در نفوس جزئيه در اين عالم انجام مىپذيرد در اين مرتبه مىباشد .
« و بداء » نيز كه در اخبار آمده است به اين عالم مربوط مىشود ؛ و قول خداى تبارك و تعالى كه مىفرمايد : در هيچ چيز مانند قبض روح بندهء مؤمنم تردّد و رفت و آمد نكردم ، در همين عالم ظاهر مىشود خوابهاى راستين به علت اتصال به اين عالم و مشاهدهء صورت چيزهايى كه در آينده واقع مىشود در همين عالم صورت مىگيرد ، چه محتاج به تعبير باشد يا نباشد .
مرتبهء ديگر آن ، عالم مادّيات از آسمانها و آسمانيان و عنصر و عنصريّاتش است و اين عالم مجمع اضداد و محل متخالفات و سر چشمهء كينهها و بغضها و جايگاه هلاكت و محلّ صعود سعادتمندان است ؛ و تعليم اسماء به آدم و خلافت وى بر آنچه كه در زمين و آسمان است در همين مرتبه واقع شده است .
مرتبهء ديگر وجود ، عالم جنّ و شياطين است كه آن پايينترين عالمها و دورترين آنها از خدا است و آن محلّ ؛ انسانهاى نگونبخت است و در آنجا دوزخ و عذاب بدكاران واقع شده است و آن درست نقطهء مقابل عالم مثال بالا است كه در مرتبهء بالا واقع شده است .
وجود جنّ و شياطين مانند وجود فرشتگان صاحبان بالها از مادهء مجرد است ؛ لذا ، توانايى آن را دارند كه به اشكال گوناگون در آيند و مانند فرشتگان در عالم طبيعت تصرف كنند . و به نظر مىرسد كه آنها در وجود قوىتر از عالم طبيعت باشند ؛ زيرا ، به علت مجرد بودنشان از قيد ماده و
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 641
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٦٤١