يقين كرد كه يكى از آن دو ظرف نجس در ميان خصوص اين پنجتاست ، علم اجمالى انحلال نمىيابد ؛ زيرا علم اجمالى به وجود ظرف نجس ديگر در ميان ده ظرف همچنان باقى است .
6 . ركن سوم منجزيت علم اجمالى آن است كه هريك از دو طرف شبهه با قطع نظر از تعارض اصل برائت در اينسو با اصل برائت در آنسو ، فى نفسه مشمول دليل برائت باشد .
7 . ركن سوم در جايى مختل مىشود كه يكى از دو طرف علم اجمالى مجراى استصحابى باشد كه اثباتكنندهء تكليف است ؛ مثلا اگر علم اجمالى به نجاست يكى از دو ظرف داريم ولى يك ظرف با صرفنظر از طرف علم اجمالى بودن ، پيشتر نجس بود و الآن استصحاب نجاست دارد . در اين صورت اصل برائت در طرف ديگر بدون وجود معارض جارى مىشود . انحلال علم اجمالى در اينگونه موارد را « انحلال حكمى » و انحلال علم اجمالى در موارد اختلال ركن دوم را « انحلال حقيقى » مىنامند .
نيز ركن سوم مختل مىشود در جايى كه يكى از دو طرف علم اجمالى از محل ابتلاى مكلف خارج باشد ؛ مثلا علم اجمالى داريم كه يا اين غذا نجس است يا فلان غذايى كه در خارج كشور و دور از دسترس ماست . پس اصل برائت در طرف ديگر بدون وجود معارض جارى مىشود .
8 . ركن چهارم منجزيت علم اجمالى آن است كه جريان اصل برائت در همهء اطراف منجر به مخالفت قطعيه شود .
9 . ركن چهارم در حالتى مختل مىشود كه دوران بين محذورين باشد ؛ يعنى مكلف علم اجمالى دارد كه اين كار يا واجب و يا حرام است . در اين صورت ، نه موافقت قطعيه ممكن است و نه مخالفت قطعيه . پس اجراى اصل برائت در هر دو طرف محذورى ندارد . نيز ركن چهارم مختل مىشود در جايى كه اطراف شبهه خيلى زياد باشد و مكلف به همهء آنها مبتلا نباشد پس اجراى اصل برائت در تمام اطراف شبههء غير محصوره به مخالفت قطعيه نمىانجامد .
دروس في علم الأصول ( الحلقة الأولى ) ( قواعد كلى استنباط ) ( فارسى ) — صفحة 295
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص٢٩٥