خلاصه مطالب گذشته
1 . تخيير يا عقلى است يا شرعى :
هرگاه وجوب ، به يك عنوان كلى تعلق پذيرد به نحوى كه به مقتضاى اطلاق بدلى آوردن يك فرد از افراد طبيعت كافى باشد ، عقل در مقام تطبيق كلى طبيعى بر اين فرد يا آن فرد ، به تخيير حكم مىكند . اين نوع تخيير را « تخيير عقلى » مىگويند . و هرگاه شارع در خطاب خود مستقيما به انجام دادن يكى از دو يا چند چيز امر كند ، اين نوع تخيير را « تخيير شرعى » مىخوانند .
2 . براى وجوب تخييرى سه خصوصيت مىتوان ذكر كرد :
اول آنكه ، امتثال به آوردن يكى از اطراف تخيير صدق مىكند .
دوم آنكه ، عصيان به ترك همهء اطراف تخيير است ؛ ولى بيش از يك عصيان و يك عقاب ثابت نمىشود .
سوم آنكه ، امتثال به آوردن هر دو طرف تخيير نيز صدق مىكند .
3 . در تحليل وجوب تخييرى دو نظر است :
بعضى مىگويند : تخيير شرعى رجوع به تخيير عقلى دارد ؛ يعنى وجوب ، به جامع ميان اطراف تخيير تعلق پذيرفته است .
بعضى ديگر مىگويند : وجوب تخييرى به دو وجوب مشروط بازگشت دارد به طورى كه هركدام مشروط به ترك ديگرى است .
4 . تفسير دومى كه براى وجوب تخييرى ارائه شده است مستلزم دو اشكال است :
اول آنكه ، در حالت ترك هر دو طرف تخيير ، معصيت و عقاب نيز متعدد مىشود .