كمترين واكنش شريف ، غضب او نسبت به امير الحاج بود . « 1 » البته در اواخر عمر او ، حتىحجاج نيز بر جان خود ايمن نبودند و در صورتى كه خواست شريف محقق نمى شد ، بسا مورد قتل و غارت هم قرار مىگرفتند . « 2 »
مىتوان براى رفتار شريف مكه در قبال دو دولت عباسى - سلجوقى از يك طرف و دولت فاطمى از طرف ديگر - كه برخى از مورخان آن را متزورانه ارزيابى كردهاند - توجيهاتى را مطرح كرد . « 3 » با بررسى دقيق اوضاع حجاز در آن دوره ، بايد گفت كه او به عنوان شريف مكه ، با توجه به توان نظامى آن دولتها و ضعفهاى مالى حجاز ، زمينه را چنان فراهم مىكرد كه بتواند كمكهاى مالى را از جانب هريك از رقبا دريافت كند تا بتواند امنيت مكه و رفاه اهالى آن را تأمين نمايد . « 4 »
زمانى كه امير قاسم بن محمد بن جعفر ، پس از مرگ پدرش در سال 487 / 1094 امارت مكه را عهدهدار شد ، بر اساس رويه پدرش ، خطبه خواندن به نام عباسيان و سلجوقيان را ادامه داد ، در مقابل نيز كمكهاى مالى و هداياى آنان مانند گذشته به مكه مىرسيد تا همچنان خطبه به نامشان خوانده شود . « 5 » اما چيزى نگذشت كه اين وضعيت تغيير كرد و در
هامش
( 1 ) . ابن قلانسى ، ذيل تاريخ دمشق ، ص 205 ؛ زيعلى ، مكه و علاقاتها الخارجيه ، ص 76
( 2 ) . ابن قلانسى ، ذيل تاريخ دمشقف ص 205 ؛ ابن اثير ، كامل ، ج 10 ، ص 225 ، 239 ؛ ابن خلكان ، وفيات ، ج 5 ، ص 135
( 3 ) . ابن تغرى بردى ، النجوم ، ج 5 ، ص 140 ؛ رفعت ، مرآة ، ج 1 ، ص 253
( 4 ) . همدانى ، الصليحيون ، ص 92
( 5 ) . ابن اثير ، كامل ، ج 10 ، ص 239 ؛ ابن تغرى بردى ، النجوم ، ج 5 ، ص 142 سرور ، النفوذ الفاطمى ، ص 23