سرزنش كرد . ديگر بار در سال 462 / 1070 خطبه به نام عباسيان و سلجوقيان خوانده شد ، زيرا فاطميان از عمل به تعهدات مالى خود در برابر امراى مكه ناتوان بودند و در مقابل ، عباسيان و سلجوقيان اموال فراوانى به مكه فرستادند . زمانى كه بار ديگر اوضاع دولت فاطمى بهبود ، يافت مجددا در سال 467 / 1074 خطبه به نامشان خوانده شد ، اما در سال بعد باز خطبه به اسم عباسيان بود . در ادامه ، در سال 469 / 1076 ابتدا در مدينه و در سال 470 / 1077 در مكه نيز به نام فاطميان خطبه خوانده شد . اين وضعيت در سال 471 / 1078 هم ادامه يافت . چيزى نگذشت كه در سال 472 / 1079 خطبه به نام مقتداى عباسى و ملكشاه سلجوقى خوانده شد و نام خليفه مصر افتاد و اين در حالى بود كه او حقوق سالانه شرفاى مكه را طبق برنامه براى ايشان فرستاده بود . « 1 »
چنين وضعيت متغيرى در موضع امراى حجاز در قبال عباسيان و سلجوقيان و رقيب آنان يعنى دولت فاطمى ، از يك سو به شرايط اقتصادى حجاز و دو دولت سلجوقى و فاطمى ، و از سوى ديگر به منافع امراى مكه ارتباط داشت . همين امر سبب شده است تا شمارى از مورخان ، موضع محمد بن جعفر در قبال دو دولت را موضعى منافقانه قلمداد كنند كه به حسب وضع سياسى و مالى تغيير مىكرد . گاهى به نام مقتداى عباسى و گاه به نام مستنصر فاطمى خطبه خوانده شده و هر كسى
هامش
( 1 ) . ابن جوزى ، منتظم ، ج 8 ، ص 323 ؛ سبط بن جوزى ، مرآة ، ص 199 - 198 ، 205 ؛ فاسى ، شفاء الغرام ، ج 2 ، ص 361 ج 363 ؛ ابن فهد ، اتحاف ، ج 2 ، ص 481 - 472 ؛ سخاوى ، التحفة اللطيفه ، ج 2 ، ص 466