امام ، ابو الحسن علىّ بن موسى الرّضا عليهما السّلام
امام رضا عليه السّلام و پذيرفتن وليعهدى
سؤال : چرا با وجود عدم صلاحيت مأمون ، على بن موسى الرضا عليه السّلام وليعهدى او را پذيرفت ؟ در حالى كه امامت از اين طريق ، حاصل نمىگردد و امام مستحقّ آن نمىشود . آيا اين پذيرش موجب گمان و شبههاى ناروا در دين نمىشود ؟
پاسخ : پيش از اين دربارهء علت وارد شدن امير مؤمنان عليه السّلام به شورا [ ى تعيينشده از سوى خليفهء دوم ] كه در اينجا نيز يك اصل مىباشد ، سخن گفتهايم . خلاصهء آن گفته اين است كه صاحب حق مىتواند از هر راه ممكن به حقّ خود دست يابد بهويژه آنكه گرفتن آن حق تكليف [ شرعى ] او نيز باشد كه در آن صورت ، يك واجب تلقّى مىشود .
بنا به گفته و تعيين آشكار امامان عليهم السّلام امام رضا عليه السّلام سزاوار رهبرى و امامت [ مسلمانان ] بود ، بنابراين بر ايشان واجب بود كه در صورت دور داشته شدن از حقش ، براى رسيدن به حق خود و امكان دستيابى به رهبرى مسلمانان ، اين پيشنهاد را بپذيرد . و انجام اين كار ، موجب ايهامى نيز نمىشود زيرا دلايل سزاوارى آن حضرت به امامت [ مسلمانان ] ، هر شبههاى را از بين مىبرد . و چنانچه اندك ابهامى وجود داشته باشد به دليل ضرورتهايى بوده است كه آن حضرت و پدرانشان را به اظهار پيروى از ستمگران و قبول خلافت آنان ، واداشته است .
از سويى چهبسا كه امام عليه السّلام به خاطر تقيّه و بيم [ از رخ نمودن فتنهاى بزرگ ] ، چنين درخواستى را اجابت كرده باشند . [ به عبارتى ] دليل حضرتش عليه السّلام براى عدم ترجيح خوددارى از قبول آنچه ملزم به پذيرفتن آن شده بودند ، اين است كه در صورت عدم پذيرش وليعهدى مأمون ، كار به مخالفت و دشمنى آشكار مىكشيد در حالى كه اوضاع و احوال ، مقتضى چنين چيزى نبود . و اين امرى روشن است .