اندكى آزار براى كسى كه نعمتهايش خالص و پيراسته از هر آلايشى است ، يك بشارت ، شمرده مىشود . در حالى كه چنين احاديثى براى كسى كه در نهايت ناخشنودى به سر مىبرد ، رنج و عذاب است و بشارتى تلقى نمىگردد .
همچنين اگر بهشتيان ، از سر ضرورت هم ، خدا را بشناسند ، اين شناخت نعمتها ، شادى آنان را فزونى مىبخشد چه اينكه مىدانند خداوند متعال بدين كار قصد بزرگداشت و اكرام ايشان را داشته ، بهرهمندى آنان را دوام بخشيده و قطع نمىكند . امّا دوزخيان اگر از سر اضطرار ، خدا را بشناسند ، درمىيابند كه ارادهء او خوار نمودن و حقير شمردن ايشان و دوام عذاب و رنج است . بنابراين ، اين دو علم با وجود اتّفاق در ضرورى بودن ، از نظر بشارت با يكديگر تفاوت دارد .
نفى خستگى و ملال از خداوند
سؤال : ابو هريره از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت مىكند كه آن حضرت فرمود : إنّ أحبّ الأعمال إلى اللّه تعالى أدومها و إن قلّ فعليكم من الأعمال بما تطيقون فإنّ اللّه لا يملّ حتّى تملّوا . يعنى :
دوستداشتنىترين كارها نزد خداوند آن است كه بادوامتر باشد . پس بر شما باد به كارهايى كه مىتوانيد زيرا خداوند خسته و ملول نمىشود تا آنكه شما ملول و خسته شويد ؛ اين حديث به چه معنى است ؟ [ تأويل آن كدام است ؟ ] .
پاسخ : در تأويل اين حديث جهاتى وجود دارد كه هريك [ به تنهايى مىتواند ] آن را از هر شبههاى خارج كند :
1 ) قصد آن حضرت نفى خستگى و ملال از خداوند متعال بوده است . اينكه او هرگز خسته نمىشود . بنابراين مقصود خود را بدانچه كه واقع نمىشود ، مربوط ساخت چنانكه خداوند عزيز و جليل مىفرمايد :
وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ
« 1 » يا اين بيت :
فإنّك سوف تحكم أو تباهي * إذا ما شبت أوشاب الغراب « 2 »
هامش
( 1 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 40 . وارد بهشت نمىشوند مگرآنكه شتر [ يا ريسمان كشتى ] وارد روزنهء سوزن شود .
( 2 ) - تو به حكومت ( داورى ) رسيده ، به خود مباهات مىكنى ، اگر مويت سپيد شود يا پر كلاغ سفيد شود ( و همچنانكه پر كلاغ سفيد نمىشود تو نيز به آنچه مىخواهى نمىرسى ) .