پاسخ : اين روايت نيز مصداق همان گفتهاى است كه دربارهء روايت « تقاضاى كاهش تعداد نمازها » پيش از اين اظهار داشتيم . بهعلاوه بعيد و ناممكن نيست كه مصلحتى با تقاضا و خواهش ، جاى مصلحتى ديگر را بگيرد و تقاضاى فزونى در اينجا نيز از باب آسان كردن و سبك نمودن تكليف بوده است . زيرا همان گونه كه تفخيم ( درشت تلفظ كردن كلمات ) براى گروهى آسان تلقّى مىشود ، اماله ( ميل دادن فتحه به كسره ) براى گروهى ديگر سخت و دشوار است .
سخن دربارهء اداى همزه و ترك آنكه [ براى عربزبان مشكل است ] « 1 » نيز به همين نحو است . بنابراين اگر اين روايت درست باشد ، جهت اظهار تقاضا ، سبك نمودن تكليف و رفع سختى و مشقّت از امّت بوده است .
استثناى « اذخر » « 2 » توسط پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم
سؤال : علّت اينكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، سخن عباس رضى اللّه عنه را دربارهء « اذخر » پذيرفته ، استثناى او را به رسميّت شناختند چه بوده است ؟ آيا حرام يا حلال نمودن چيزى جز بنا به مصلحتى ، ممكن است ؟ چرا آن حضرت چيزى را كه قصد استثنايى در آن را نداشته به دليل گفتهء عباس ، استثنا فرمود ؟
پاسخ : دو جواب براى اين پرسش وجود دارد :
نخست آنكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، با فرض عدم پيشى گرفتن عباس بر حضرتش قصد استثناى آنچه را كه او اظهار نمود ، داشتند . زيرا در بسيارى از اوقات ، گوينده ، سخنى را مىآغازد و پيش ازآنكه به اظهار نيّت و قصد خود برسد ، يكى از حاضران در بيان آن بر وى پيشى مىگيرد . و گمان مىرود كه گوينده ، كلام دوم را به خاطر تذكر يكى از حاضران گفته است ، در حالى كه چنين نيست . گوينده سخنش را ادامه مىدهد و با اين كار از رساندن آنچه در نيّت داشته است ، مطمئن مىگردد .
پاسخ دوم : ممكن است خداوند متعال پيامبر خود را در مورد « اذخر » مختار فرموده
هامش
( 1 ) - إذخر : گياهى خوشبو و پهنبرگ است كه بوييدن آن در حال احرام ، بر خلاف ساير گياهان خوشبو بلامانع مىباشد . - م .
( 2 ) - تلفّظ همزه براى عربزبانان دشوار است و به همين دليل در موارد بسيارى نظير ائتوني آن را به « ى » تغيير داده ، « ايتوني » تلفّظ مىكنند . - م .