نيست زيرا بنا به عادت اين واژهها در قالب دعا ( تقاضا ) جارى مىگردد نظير اينكه مىگويند :
« غفر اللّه لك » ( خدايت بيامرزاد ) يا « ليغفر اللّه لك » ( تا خدايت بيامرزد . ) و نظاير آن . امّا لفظ [ ظاهر ] آيه خلاف اين را مىرساند . زيرا « مغفرت » به عنوان جزا و پاداش و غرض از فتح معرّفى گرديده است و ما در تأويل اين آيه جهتى را بيان كرده بوديم كه نزد ما برتر بوده و نسبت به آنچه گفته شد به ظاهر [ آيه ] نزديكتر و شبيهتر است . آن بيان اين بود كه مراد از
ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ
« 1 » ، « الذّنوب إليك » ( گناهانى كه در حق تو انجام مىشود ) ، باشد . زيرا « ذنب » مصدر بوده و اضافه كردن فاعل يا مفعول به آن از نظر قواعد درست است آيا گفته نمىشود : « أعجبني ضرب زيد عمرا » يا « أعجبني ضرب عمر و زيد » « 2 » ( زدن عمرو توسط زيد مرا به شگفت آورد ) ، با اين تأويل « مغفرت » به معنى از بين بردن و منسوخ نمودن احكام دشمنان آن حضرت عليه ايشان و بديهاى آنان نسبت به حضرتش در بازداشتن وى از رفتن به مكّه و بستن راه مسجد الحرام بر روى آن حضرت خواهد بود .
از سويى اين تأويل با ظاهر كلام مطابقت داشته و بنا به آن « مغفرت » مقصود « فتح » « 3 » و وجه آن مىگردد . و اگر مراد بخشش گناهان شخص آن حضرت باشد ،
إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ
« 4 » معناى معقولى نمىداشت چه اينكه بخشش گناهان ، ارتباطى به فتح ندارد و نمىتواند مقصود آن باشد .
دربارهء
ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ
« 4 » نيز مىتوان آن را به كار زشتى كه نسبت به تو و پيروانت در گذشته و آينده انجام مىدهند ، تأويل كرد و هيچكس نمىتواند مدّعى شود كه سورهء فتح بين مكّه و مدينه و در راه بازگشت ايشان از حديبيّه بر حضرتش نازل شده است .
هامش
( 1 ) - فتح ( 48 ) آيهء 2 .
( 2 ) - چنانكه ملاحظه مىشود در هر دو مثال ، زيد و عمرو فاعل و مفعول و به عبارتى معمولهاى « ضرب » مىباشند كه يك مصدر است و توانسته است مانند فعل خود ، عمل كند . با اين فرق كه در مثال نخست فاعل به صورت مضافاليه آمده است و در مثال دوم مفعول به مصدر اضافه گرديده ، فاعل به صورت مرفوع ذكر شده است . - م .
( 3 ) - اشاره به آيهء نخست سوره فتح ( 48 ) . م ما براى تو فتحى آشكار نموديم تا خداوند گناهان گذشته و آيندهء آنان نسبت به تو را ببخشد .
( 4 ) - فتح ( 48 ) آيهء 1 - 2 .