سؤال : آيهء شريفه أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ « 1 » چه تأويلى دارد ؟ آيا اين آيات به‌طور آشكار ، سر زدن گناهانى از حضرتش صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را نشان نمىدهد ؟ پاسخ : گفتيم : « وزر » از نظر واژه به معنى « سنگينى » است . و گناهان ازآن‌جهت كه مرتكب‌شوندهء خود را سنگين‌بار مىكنند به چنين نامى ، خوانده شده‌اند . پس اگر اصل « وزر » به معنى گفته شده باشد [ مىتوان گفت : ] هرآنچه كه انسان را سنگين‌بار و اندوهگين كرده يا او را به رنج و زحمت افكند ، از باب تشبيه آن به بار واقعى ، « وزر » ناميده مىشود . و مانعى ندارد كه « وزر » مذكور در آيه همان اندوه و رنجى باشد كه حضرتش به خاطر مشرك بودن قوم خود ، مجبور به تحمّل و قبول آن بود . چه اينكه او و پيروانش در ميان آنان ضعيف نگه داشته شده و مغلوب بودند . آيا چنين نبوده است كه همهء اينها [ شرك و كفر آنان ] انديشه را خسته كرده و روح را آزرده مىكند ؟ پس آن‌گاه كه خداوند سخن او را بلند گرداند ، و [ نداى ] دعوتش را پراكند و قدرتش بخشيد او را با چنين خطابى مخاطب ساخت . تا مواضع نعمت را به او يادآورى كند و او نيز با حق‌شناسى و سپاسگزارى در مقام مقابله برآمد . آيه‌هاى وَ رَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ « 2 » و فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ( 3 ) هم اين تأويل را تأييد مىكند زيرا « عسر » به سختيها و اندوهها و « يسر » به رفع مشكلات و از بين بردن غمها و رنجها شبيه‌تر است . اگر گفته شود : مكّى بودن سوره و نزول آن در حال ضعيف بودن مسلمانان ، ترس از دشمنان و اندوه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به اين جهات ، اين تأويل را باطل مىكند و وجهى براى آنچه ذكر شد ، باقى نمىگذارد . مىگوييم : دو پاسخ براى آن وجود دارد : نخست آن‌كه خداوند متعال حضرتش را به پيروزى حق ، غلبه دين او بر همهء اديان و التيام دل او و مؤمنان با انتقام از دشمنانش ، بشارت