كوفه نزد كعب بن عجره ايستادم و دربارهء شأن نزول آيه
فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ
( بقره 196 ) ، پرسيدم . كعب گفت : مرا در حالى كه شپش بر صورتم مىريخت نزد پيغمبر ( ص ) بردند فرمود : چنين كه مىبينم استطاعت قربانى يك ميش هم ندارى گفتم :
نه ، و آيهء بالا نازل شد و پيغمبر ( ص ) فرمود : سه روز روزه بگير يا شش مسكين را نفرى نصف صاع اطعام كن . آنگاه كعب گفت : اين آيه در خصوص من نازل شد ليكن براى عموم شماست . مسلم و بخارى نيز همين روايت آوردهاند .
ابو ابراهيم اسماعيل بن ابراهيم صوفى با اسناد از ابن عباس روايت مىكند كه وقتى به حديبيه رسيديم كعب بن عجره شپش سر و صورتش را گرفته بود . گفت : يا رسول اللّه ( ص ) اين شپش مرا خورد ! پيغمبر ( ص ) فرمود . سرت را بتراش و فديه بده .
ابن عباس گويد كعب سرش را تراشيد و يك ماده گاو قربانى كرد . و آيهء بالا نازل گرديد ، و پيغمبر ( ص ) در توضيح آيه فرمود : سه روز روزه ، يا قربانى يك ميش ، يا صدقه دادن به شش مسكين نفرى دو مد .
محمد بن محمد منصورى با اسناد از كعب بن عجره روايت مىكند كه پيغمبر ( ص ) در حديبيه بر او گذشت در حالى كه زير ديگش آتش مىافروخت ، حضرت پرسيد : آيا جانورهاى سرت ترا مىآزارند ؟ كعب عرض كرد : بلى . حضرت فرمود : سرت را بتراش ، و آيهء بالا نازل شد كه منظور سه روز روزه يا توزيع صدقه بين شش مسكين و يا قربانى يك ميش است .
وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى . . .
( آيهء 197 ) . عمر بن عمر مزكى با اسناد از ابن عباس روايت مىكند كه اهل يمن بدون زاد و توشه به حج مىآمدند و مىگفتند ما توكّل داريم ، وقتى به مكه مىرسيدند به گدايى مىافتادند . آيهء بالا نازل شد . عطاء بن رباح گويد :
شخص به قصد حج بيرون مىآمد و سربار ديگران مىشد . آيهء مورد بحث بدين مناسبت آمد .
لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ . . .
( آيهء 198 ) . منصور بن عبد الوهاب بزاز با اسناد از ابو امامه تميمى روايت مىكند كه از ابن عمر پرسيدم : ما عدهاى مكارى در راه حج هستيم و بعضى مىگويند كه براى ما حج حساب نمىشود . ابن عمر سؤال كرد : مگر تلبيه و طواف بين صفا و مروه و ديگر مراسم به جاى نمىآوريد ؟ گفتم : بلى . ابن عمر گفت :
مردى عين همين مسئله را از پيغمبر ( ص ) پرسيد : حضرت پاسخش نداد تا آيهء