از ايشان مستحقّ عبادت است به اصول نعم كه با ايشان كرد ( 1 ) از شرّ و آفت و وسواس . گفتند : « وسواس » نام ديو موسوس است ، و گفتند : مصدر ( 2 ) است كه بر شخص نهادند مبالغت را ، كصوم و فطر و عدل في وصف النّاس به . و « وسواس » و « وسوسه » ، هر دو مصدر باشد ، و آن حديث النّفس باشد [ به چيز ] ( 3 ) ى كه مانند آوازى پوشيده بود ، و قال الأعشى :
[ تسمع للحلى ] ( 4 ) وسواسا إذا انصرفت
كما استعان [ بريح عشرق ] ( 5 ) زجل [ 211 - پ ]
و قال رؤبة في وصف صائد :
وسوس يدعو مخلصا ربّ الفلق
سرّا و قد أوّن تأوين العقق
و وسوسه چون همهمه باشد . و رجل موسوس آن باشد كه سودا بر او غالب شود ، خطرات و خيالات سوداوى در دل او مىافتد . و تفسير او بر يك تقدير باشد از سه تقدير : يكى آن كه « وسواس » نام ديو است ، أى من شرّ الشّيطان . دوم آن كه به معنى وسوسه است ، يعنى من وسوسة الجن و الإنس . و وجه سهام من شرّ ذى الوسواس ، بر آن تأويل كه اين لفظ مصدر باشد .
* ( الْخَنَّاسِ ) * ( 6 ) ، آن بود كه پوشيده باشد ، و « الخنوس » الخفاء و التّأخّر أيضا ، و منه قوله : فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ ( 7 ) ، يعنى آن ستارهها كه يك بار پوشيده بود و يك بار پيدا . و گفتهاند : معنى وسوسهء شيطان آدمى را آن بود كه إلقاء كند چيزى در سمع او به كلام خفى كه به دل او رساند بى آن كه او بشنود ، و آن كار بر دل او مزين كند و او را وعده دهد و تعجيل شهوت و تسويف توبه فرمايد .
و در اخبار آمده است كه : عيسى مريم - عليه السّلام - از خدا در خواست كه موضع شيطان از فرزندان به او نمايد . حق تعالى اطَّلاع داد او [ را بر آن . او
هامش
( 1 ) . كا من شر الوسواس .
( 2 ) . آج : مصدرى .
( 5 - 4 - 3 ) . اساس : كلمه بريده شده است ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 6 ) . كا الذّي يوسوس في صدور النّاس .
( 7 ) . سورهء تكوير ( 81 ) آيهء 15 .