حقّا كه اگر بدانى ( 1 ) دانستن درست .
ببينى ( 2 ) دوزخ را .
پس ببينى ( 3 ) آن را به چشم دانش .
پس بپرسند شما را آن روز از نعمت ( 4 ) .
قوله : * ( أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ ) * ، حق تعالى گفت و خطاب كرد با كافرانى كه اين فعل كردند : مشغول كرده است شما را تفاخر به كثرت عدد و كثرت مال از طاعت خداى و آنچه شما را برهاند از عقاب او ( 5 ) .
* ( حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ ) * ، در اين خلاف كردند ، بعضى گفتند : معنى آن است كه تا به مردن و شما را در گورها ( 6 ) دفن كردن ، اين طريقت شماست ، يعنى بر اين اصرار كنى ( 7 ) [ 173 - پ ] تا به مردن . قتاده گفت : آيت در جهودان ( 8 ) آمد كه اين معنى مراعات كردندى و به اين مشغول بودند تا بر ضلال بمردند . ابن زيد گفت :
در قبيلهاى آمد از انصا [ ر ] ( 9 ) . مقاتل و كلبي گفتند : در دو قبيله آمد از قريش بني عبد مناف و بني سهم بن عمر بن هصيص بن كعب ، كه ايشان بانگ مفاخرت و منافرت كردند ، هر يكى از ايشان گفتند : سادات و اشراف از ما بيشترند و بيشتر بودهاند ( 10 ) در زندگانى : بنو عبد مناف غالب شدند ايشان را ( 11 ) . بنو سهم گفتند : اكنون بيايى ( 12 ) تا به گورستان رويم و گورها بشماريم تا گور اشراف ما بيشتر است يا گورها اشراف شما ، يقال : لهيت عن الشّىء اذا غفلت عنه ، و منه قولهم : اذا
هامش
( 3 - 2 ) . آج : ببينيد .
( 4 ) . آج : از بهشت .
( 5 ) . آج مشغول كرد .
( 6 ) . آج : در خاك .
( 7 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : اصرار كنيد .
( 8 - 1 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : جهودانى .
( 9 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 10 ) . آد ، گا : از ما پيش بودند و بيشتراند .
( 11 ) . آد ، گا : بر ايشان .
( 12 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : بياييد .