آنگه استثنا كرد مؤمنان را از آن ، گفت : * ( إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * ، ابو العاليه گفت : با دوزخش برند در بتر صورتى ، و آن صورت خوك باشد . از امير المؤمنين على ( 1 ) روايت كردند كه : دوزخ ( 2 ) هفت طبقه است . ابتدا به اسفل سافلين كنند و آن را پر كنند ، و آنگه آنچه از بالاى اين باشد ، ثمّ الأعلى فالأعلى ، بعضى دگر گفتند : آيت خاصّ است به كافران ، گفت : اين آدمى ( 3 ) مشرك را بر اين صورت نيكو بيافريدم ، آنگه به ( 4 ) زشتتر صورتى تا در دركت زيرين دوزخ برم .
آنگه استثنا كرد مؤمنان را از ايشان - استثناء منقطع به معنى لكن - براى آن گفت ( 5 ) : . . .
* ( فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ ) * ، و التّقدير لكن الذين امنوا و عملوا الصّالحات فلهم أجر غير ممنون ، جز كه مؤمنان كه عمل صالح كنند ايشان را مزدى باشد پيوسته ناگسسته .
و « فا » براى آن آورد كه كلام متضمّن است [ 150 - ر ] به معنى شرط و جزا ، و التقدير : من آمن باللَّه و عمل صالحا فلهم أجر غير ممنون .
آنگه گفت : * ( فَما يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ ) * ، خطاب كرد با آن آدمي مشرك ، گفت ( 6 ) :
چيست كه تو را حمل كرد بر آن كه آيات مرا تكذيب كردى پس از اين همه ، و مراد به اين ( 7 ) جزا و حساب است ، يعنى منكرند بعث و نشور را .
آنگه گفت : * ( أَ لَيْسَ اللَّه بِأَحْكَمِ الْحاكِمِينَ ) * ، خداى ( 8 ) حاكمتر همهء حاكمان نيست ! صورت استفهام است و مراد تقرير ، يعنى هست و حاكمترين همه حاكمان است .
و همهء حاكمان حكم ( 9 ) از او آموختند و به تحكيم ( 10 ) او حاكمند و لا حاكم فوقه .
هامش
( 1 ) . آج و ديگر نسخه بدلها عليه السلام .
( 2 ) . كا ، آد ، گا : كه گفت دوزخ را .
( 3 ) . آج : آدم .
( 4 ) . كا ، آد ، گا : او را بر .
( 5 ) . آج و ديگر نسخه بدلها الَّا الذين آمنوا و عملوا الصالحات .
( 6 ) . كا ، آد ، گا فما يكذبك .
( 7 ) . آج ، آد ، گا : به دين .
( 8 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : خداى تعالى .
( 9 ) . كا ، آد ، گا : همهء حاكمان در تحت حكم اويند و حكم از او .
( 10 ) . آج : به حكم ، كا ، آد : تحكّم .